جايگاه پايان‎نامه در توليد دانش

جايگاه پايان‎نامه در توليد دانش

حجم عمده‎ای از پژوهش‎های دانشگاهی در قالب پايان‎نامه‎ها انجام مي‎شوند و بسياري از مقالات علمي مستخرج از همين پايان‎نامه‎ها و رساله‎ها هستند. از این‎رو، پايان‎نامه‎ها نقش مهمي در توليد دانش جديد دارند. به بيان ديگر، پایان‎نامه نه‎تنها تمرين پژوهش براي دانشجويان است، خود يکي از روش‎هاي توليد دانش جديد محسوب مي‎شود. تنها نکته‎اي که ممکن است سودمندي پايان‎نامه‎ها را در اين فرايند تا حدودي کمرنگ سازد، عدم انتشار آن‎ها در سطح وسيع است. زيرا معمولاً علاوه بر نسخه‎اي که به داور براي ارزيابي ارائه مي‎گردد، فقط چند نسخه محدود از هر پايان‎نامه تکثير مي‎شود. معمولاً يک نسخه در گروه آموزشي و دانشکده، نسخه‎اي ديگر در کتابخانه دانشگاه محل تحصيل دانشجو و چند نسخه ديگر نيز نزد استاد راهنما و مشاور مي‎ماند. درنهايت نسخه‎اي از هر پايان‎نامه در مراکز ملي علمي کشورها به امانت داده مي‎شود. مثلاً در ايران نسخه‎اي از تمام پايان‎نامه‎هاي دانشجويان سراسر کشور و دانشجويان ايراني خارج از کشور در پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات ايران (ايرانداک) نگهداري مي‎شود. بنابراين، در مجموع شايد حدود ده نسخه از هر پايان‎نامه تکثير شود و این مسئله از سطح در دسترس‎پذیری محتواي پايان‎نامه‎ها مي‎کاهد. با اين حال، استخراج مقاله از پايان‎نامه‎ها راهکار مؤثري براي ارتقای سطح دسترس‎پذیری اطلاعات آن‎هاست. در برخي از دانشگاه‎ها نيز امروزه متن کامل پايان‎نامه‎ها به صورت الکترونيکي نگهداري مي‎شود و با رعايت مقررات خاص امکان دسترسي به اين آثار به صورت الکترونيکي پيش‎بيني شده‎‏است.